Æskuár mín
Faðir minn, aðventistinn

Ég kynntist ekki föður mínum fyrr en ég var orðinn sex vetra gamall. Móðir mín dó rétt eftir að ég fæddist. Mér var komið í fóstur til ömmu minnar og afa. Faðir minn hvarf af vettvangi og sá ég hann aldrei fyrr en sex árum seinna. Þá var hann búinn að læra múraraiðn og orðinn sanntrúaður aðventisti.

Á laugardegi í ágúst 1948 sá ég þennan mann í fyrsta sinn þegar hann kom uppstrílaður í teinóttum jakkafötum með bók undir hendinni heim til ömmu minnar og afa sem bjuggu þá í kjallaraíbúð í Fossvoginum.

Ég fylgdist með þessum manni og sá að hann fór inn til ömmu og afa án þess að yrða á mig.
Á efri hæðinni bjó frændfólk mitt sem áttu son sem var 4 árum eldri en ég.  Hann köllum við Bjössa í þessum endurminningum mínum.

Bjössi var ekki langt í burtu svo ég spurði hvort hann hefði séð þennan ókunna mann sem kom gangandi frá strætóstoppistöðinni að húsinu okkar.  “Já, ég sá þennan mann út um gluggann sagði hann” og nuddaði sér upp við húsvegginn stoltur yfir því að vita alltaf best. “Veistu ekki hver þetta er? þetta er hann Nonni og hann er bróðir hennar mömmu”. “Núúú, já já” sagði ég aumingjalega. “Og svo áttu ekki alltaf að segja þetta NÚÚ. Við segjum ekki svoleiðis hér fyrir sunnan.” “En hvað segir maður þá í staðinn, hér fyrir sunnan?” sagði ég enn meira vesældarlega. “Þú átt að segja ER ÞAÐ í staðinn fyrir NÚ, og reyndu svo að tala ekki sífellt þessa vestfisku”. “Svo skal ég segja þér eitt í viðbót, að þetta er hann pabbi þinn og hann er svona fínn á laugardegi af því að hann er aðventisti.” Um leið snaraði Bjössi sér á reiðhjólið sitt og hjólaði snarlega út á Réttarholtsveginn og síðan út Bústaðaveginn og hvarf, en ég stóð sem steinrunninn og starði á eftir honum.

Ég lærði allt sem ég gat af honum Bjössa frænda mínum. Ég gleymdi víst að segja frá því að í litla húsinu þarna á garðyrkjustöðinni bjó stelpa sem var einu ári yngri en ég. Hún var tilvalinn leikfélagi og við lékum okkur mikið saman. Bjössi frændi var ekki ánægður með þetta háttalag mitt og sagði við mig: “Þú átt ekki að leika þér svona mikið við stelpu. Stelpur eru svo vitlausar og heimskar að það á að forðast þær.” Þarna fékk ég mína fyrstu en ekki síðustu kennslustund í kvenfyrirlitningu. “Þær eru alltaf að leika sér með dúkkur og svoleiðis heimskulegt drasl og svo geta þær ekki einu sinni pissað standandi;” fræddi Bjössi mig um.  “Er það “ sagði ég undrandi, “hvernig í ósköpunum stendur á því Bjössi?” “Hvað veistu það ekki? þú ert nú meiri asninn, stelpur eru með píku og það er ekki hægt að pissa standandi með píku nema pissið renni allt niður um lappirnar á þeim”. “Váá, skrýtið sagði ég og hafði nú fengið meira en nóg að hugsa um bili. Bjössi hafði nú stundum platað mig og leikið mig grátt, en einhvern veginn fannst mér hann ekki endilega vera að ljúga mig fullan í þetta sinn.

Svo var það einn góðveðurdag þegar sólin skein og hitinn var orðinn óþægilega mikill að ég fékk staðfestingu á þessu.  Við Lóa vorum að leika okkur við húsvegginn hjá henni og sólin var orðin svo steikjandi að daman bara snarar sér úr hverri einustu spjör þarna á staðnum. Ég stóð sem steinrunninn og horfði á öll herlegheitin. Já, þetta var alveg satt sem Bjössi hafði sagt, þarna var ekkert um að villast.  En rétt í þessu kom mamma hennar út, alveg snarbrjáluð og horfði manndrápsaugum á mig. “Farðu strax í fötin þín stelpa og passaðu þig á því að einhverjir séu ekki að glápa á þig berrassaða.” Við mig sagði hún; “farðu heim til þín og skammastu þín fyrir að fá hana dóttur mína til að hátta sig fyrir framan þig.”  Ég reyndi ekki einu sinni að útskýra fyrir konunni að ég ætti engan þátt í þessu uppátæki dóttur hennar, væri bara saklaust fórnalamb aðstæðna, dreif mig bara heim til mín ánægður með að vita vissu mína í þessum efnum.

Nú er best að halda áfram að segja frá nánari kynnum mínum af þessum nýkomna föður, sem ég hafði reyndar alltaf vitað að væri til en aldrei gert mér almennilega grein fyrir.
Nú áræddi ég að fara inn og skoða betur þennan nýtilkomna PABBA minn sem var aðventisti.  Jú, mikið rétt, þarna sat þessi fíni maður í eldhúsinu og drakk úr bolla og talaði mikið við ömmu og afa. Amma leit upp þegar hún sá mig og kallaði til mín. “Farðu úr skónum og úlpunni elskan mín og komdu hérna og heilsaðu honum föður þínum”.   Ég gerði eins og hún sagði og kom feiminn og hálfhræddur inn eldhúsgólfið til þessa ókunnuga fína manns. “Komdu hérna svo ég sjái þig betur,” sagði hann frekar höstugur, “en snertu ekki fötin mín svo þau verði ekki óhrein.”  Ég kom nær honum og hann skoðaði mig í krók og kring og sagði svo. “Já, drengurinn lítur bara vel út hjá þér móðir góð, hann er í góðum holdum og ekki að sjá annað en hann hafi ekkert skort í uppeldinu hjá þér.”
Síðan seri hann sér að mér og sagði í föðurlegum tón. “Ég er nú kominn til þess að búa hérna hjá ömmu þinni og afa svo þér er nú best að hlýða mér hér eftir, því ég er faðir þinn.”

Þetta var upphafið að margra ára kynnum mínum af ströngu föðurlegu uppeldi í anda Gamla Testamentisins en aðventistar trúa bókstaflega á þann hluta biblíunnar ekki síður en hið nýja. Um sinn fékk ég þó að halda nokkru frjálsræði, þar eð amma og afi höfðu enn hönd í bagga með uppeldi mínu og skökkuðu stundum leikinn þegar faðir minn vildi aga mig í anda Abrahams og Jakobs.  Stundum hvæsti hann á ömmu mína og kenndi henni um að hafa ofdekrað drengstaulann og gleymt að kenna honum skilyrðislausa hlýðni eins og biblían segir til um.  Amma mín sagði aftur á móti að hann væri of harður við drenginn og uppeldi samkvæmt bókstafi Gamla Testamentis væri ekki við hæfi á okkar tímum. Hún hefði bæði séð til þess að drengurinn væri kassavanur og kynni að lesa og draga til stafs og hann skyldi sleppa öllum aðdróttunum um lélegt uppeldi. Hún hefði auk þess alið hann sjálfan upp auk fjögurra systkina hans og tveggja barnabarna sinna.  Faðir minn fór svartur af reiði inn í sitt herbergi og skellti á eftir sér.

“En amma, af hverju er hann svona skapillur og er það af því hann er aðventisti. Hvað er aðventisti?” spurði ég ömmu mína þegar rimman var liðin hjá. “Það er trúflokkur sem heldur laugardaginn heilagan -- vinnur aldrei á laugardögum”.  “En amma, vinnur hann þá í staðinn á sunnudögum og af hverju er hann alltaf að lesa þessa bók, biblíu, eða hvað hún nú heitir”? “Æ, elskan mín, farðu nú út að leika þér, þú verður bara að spyrja hann um þetta einhverntíma þegar hann er í góðu skapi.

Einn sunnudag í júlí þegar faðir minn fór ekki að vinna einhverra hluta vegna, dró hann  fram reiðhjólsgarm úr geymsluskúr sem hann hafði aðgang að. “Komdu nú strákur, ég ætla að kenna þér að hjóla”. Þetta var nokkuð stórt reiðhjól og illviðráðanlegt fyrir polla eins og mig, en kosturinn var sá að hér var um kvenmannsreiðhjól að ræða án þverslár.  Hjólið hafði tíu árum eldri systir mín átt og löngu hætt að hjóla á því.  Eftir að faðir minn hafði pumpað í dekkin, rétt stýrið af og smurt keðjuna var farið af stað með hjólið út í túnbrekku stutt frá heimilinu. Einhvern veginn æxlaðist það svo að Lóa bættist í hópinn og vildi líka fá að læra að hjóla. Síðan var hjólinu stillt upp efst í brekkunni og ég látinn máta mig á það. Ég náði fótfestu á pedulunum og stóð þar í báða fætur, því ég náði að sjálfsögðu ekki upp á sætið. Þá skutlaði kallinn hjólinu á fulla ferð niður brekkuna og gólaði á eftir mér: “Reyndu nú að halda jafnvægi drengstauli”. Þetta fór eins og við mátti búast, ég rann nokkra metra niður brekkuna og fór þar á hausinn. “Hvað er með þig, geturðu ekki haldið jafnvægi drengstauli.” “komdu hingað stelpa og prófaðu, ég er viss um að þú getur alveg lært að hjóla”. Aumingja Lóu leist nú ekki á aðfarirnar og sagði: “Neeei, ég þori ekki, ég dett bara á hausinn eins og hann.” “Nei, nei, við skulum reyna, það er ekkert að marka hann, hann er svo feitur og klaufalegur og getur aldrei gert neitt rétt”. “Jæja, en þú verður þá að passa að ég fari ekki svona hratt eins og hann.” Faðir minn lofaði því og svo var stúlkunni plantað upp á pedalana og látin halda í stýrið með báðum höndum. Nú brá svo við að þegar hann ýtti henni á stað, hélt hann við hjólið og hljóp með henni alla leið niður brekkuna.

Þegar þau komu svo uppeftir til mín, teimandi hjólhestinn, hann kófsveittur en hún yfir sig hrifin af frammistöðu sinni kvað hann upp sinn Salómonsdóm. “Þessi stúlka hérna, hún Lóa, verður fljót að læra að hjóla, hún þarf bara að fara tvær þrjár ferðir hérna niður brekkuna í viðbót og þá hjólar hún ein hvert sem er. En hann, þessi strákauli, það verður langt þangað til hann getur hjólað, hann er svo mikill klaufi”.

“En nú er ég orðinn svo þreyttur að ég er farinn, haldið þið bara áfram að æfa ykkur.”  Eftir þessa útreið af hendi föður míns tók ég hjólið í mína vörslu og lokaði það inni í skúr.  Daginn efir fór ég með Bjössa frænda upp á Bústaðaveg og hann kenndi mér að hjóla á gagnvirkan hátt. Um kvöldið við matborðið sagði ég ömmu og afa að ég væri búinn að læra að hjóla einn og óstuddur. Afi og amma hrósuðu mér í hástert, en faðir minn virtist ekki hafa heyrt hvað ég sagði. Ég pikkaði í hann og sagði: “Heyrðirðu ekki pabbi, ég var að segja ömmu að ég gæti hjólað einn.” “Ha, jæja” sagði hann og vildi ekki meira við mig tala.  Seinna um sumarið kenndi ég svo henni Lóu að hjóla á reiðhjólsgarminum, sem ég kallaði nú orðið hjólið mitt.

Um haustið kom svo systir mín í heimsókn og gerði mikið mál úr því að ég væri farinn að skælast um á hjólinu hennar. Það væri svo sem auðvitað að ég yfirtæki annara manna eigur og eyðilegði þær.

Árin sem í hönd fóru, 1949 til 1951 gekk ég í Laugarnesskóla, en faðir minn aðventistinn var á fullu að leita sér að nýrri konu. Í fyrstu sýndist mér að talsvert gengi á í þessum málum. Hann var farinn að sækja skemmtistaði, reykja og nota vín svo lítið bar á. Talsvert slakaði hann á í trúnni meðan á þessu lóðaríi stóð.

Faðir minn hafði orðið fyrir slysi og misst einn og hálfan fingur af vinstri hendinni. Eitt sinn spurði ég hann þegar hann var í nokkuð góðu skapi. “Pabbi af hverju ertu með lillaputta á miðri hendinni?”  Hann svaraði mjög þungur á brún: “Það er nú af því, drengur minn að Drottinn kippti í hendina á mér þegar ég villtist af hans blessuðu braut”.  “En þurfti hann að kippa svona hastalega í þig að puttinn fór í sundur” spurði ég sem greinilega skildi ekki alvöru málsins. “Já vinur minn, Drottinn þurfti sko sannarlega að kippa við mér, því ég var farinn að hegða mér eins og syndum spilltur lýðurinn í Gómorru”. “Ha, hvað er Gomorra pabbi”? spurði ég forvitinn. “Hvað er þetta drengur, lærirðu enga kristinfræði í þessum skóla þínum? hættu svo þessu kvabbi, þér kemur þetta ekkert við, þú skilur þetta þegar þú verður stærri”.

Nú var aðventistinn aftur farinn að blómstra innra með föður mínum. Hann komst að þeirri niðurstöðu eftir mikið bænaspjall við guð almáttugann, að sér bæri að hafa samráð við öldunga aðventistaflokksins í makavali sínu.  Skildist mér seinna meir að prestur og prelátar safnaðarins hefðu útbúið nafnalista yfir allar ógiftar konur í söfnuðinum á aldrinum 35 – 55 ára þannig að léttara væri um vik fyrir hann að finna þá réttu.

Þetta val föður míns var víst ekki svo ýkja erfitt. Á listanum voru ekki nema fjórar eða fimm sem komu til greina aldursins vegna og þar af aðeins tvær nokkurn vegin óbrjálaðar.  Eftir talsverðar ráðagerðir við aðventistaöldungana og hinn eina og sanna Drottinn, komust þeir að niðurstöðu sem óyggjandi var.  Fyrir valinu varð einhleyp piparjunka, saumakona úr vesturbænum, 39 ára gömul með mikið til óskert mannorð. Hún hafði verið á yngri árum þerna á Akranesferjunni Laxfossi og ekki uppvís að neinu eftirminnilega ósæmilegu þar. Var hún ættuð að norðan, frá Króki á Skagaströnd þar sem foreldrar hennar höfðu búið, en systir hennar tekið við búi þar, um þessar mundir.  Ekki veit ég nánar um aðdraganda þessa hjónabands, en þau giftu sig í kyrrþey án þess að foreldrum hans eða ættingjum væri gert viðvart.

Eins og áður er sagt, var faðir minn orðinn múrarameistari þegar hér er komið sögu. Og sem slíkur og verðandi fjölskyldufaðir stóð honum nú hugur til að koma sér upp húsi.  Hann fékk lóð í Kópavogi, á sjálfum Kópavogshálsinum á milli Álfhólsvegar og Digranesvegar. Þessi stutta þvergata hafði þá þegar fengið nafnið Hátröð.  Þarna hóf hann að reisa 80 fermetra einbýlishús með risi og kvistum. Bara þó nokkuð flott á að sjá á teikningunni.  Fjárhagslega var hann ekki vel stæður þó hann hefði góð laun. Verðandi brúður hans hafði gumað af því við trúsystur sínar, að hún væri sko aldeilis að giftast ríkum manni – múrarameistara, einum af uppmælingaraðli þjóðarinnar-.
En ríkidæminu var nú því miður ekki eins mikið og hún hélt, því hann greiddi stórar fjárfúlgur til bræðralags aðventista. Til viðbótar greiddi hann tíundina, -mánaðarlegan 10% skatt af brúttólaunum sínum- til kirkju aðventista.

En fyrir dugnað og harðfylgi hans og með aðstoð afa míns og níu ára gamals strákpjakks, tókst honum á ótrúlega stuttum tíma að reisa þetta hús upp í fokhelt ástand. Síðan vann hann baki brotnu í því að gera það íbúðarhæft.
Einn daginn fórum við afi minn og gengum yfir þveran Fossvogsdalinn og upp á Kópavogshálsinn á leið í nýja húsið. Við ætluðum að hjálpa til við að mála, dúkleggja og sinna fleiri verkefnum.  Brá okkur þá heldur betur í brún. Búið var að stafla kössum með dóti nýju konunnar í eitt herbergið.
Sumir kassarnir voru opnir þannig að við blasti fatnaður af ýmsu tagi. Þá varð afa á orði;”eitthvað á hún nú af stássinu þessi prímadonna”.

Aðstæður til athafna í Kópavogi á þessum tíma voru skelfilegar.  Svæðið allt var ógróinn grjótharður leirmelur á sumrin, sem breyttist í leirdrullu á haustin og í leysingum yfir veturinn. Á vorin kastaði svo tólfunum áður en holklakinn fór úr jörðinni. Þá sökk allt í leirdrulluna sem sokkið gat.
Djúp svöð mynduðst í vegina þannig að bílar festust stundum svo kyrfilega að jarðýtur eða gröfur þurfti til að ná þeim upp.
Við fluttum í nýja húsið einmitt um vorið þegar jarðvegurinn var eins og grautur eða gljúpur heili.  Ekki var hægt að koma sendibílnum út fyrir vegkantinn svo að bera þurfti húsgögn og annað dót að húsinu. Vorum við í hnéháum stígvélum  og óðum elginn fram og til baka milli bílsins og hússins.

Næst víkur sögunni að því þegar búið var að flytja í nýja húsið, sem reyndar var langt frá því að vera fullgert.
En við vorum nú orðin fjölskylda í nýju húsi. Ég var ekki hrifinn af þessari nýju konu eða stjúpu sem faðir minn hafði gifst, en ég vildi ekki dæma hana fyrirfram, enda var hún nógu mjúkmál til að byrja með.   Ég huggaði mig við það að afi og amma ætluðu að flytja í húsið til okkar þegar búið væri að innrétta risið seinna um sumarið og þá yrði þetta ekki eins þvingandi samband.

Nú verð ég að minnast á það að þar sem þau hjónin voru sannir aðventistar, bar þeim að fara til kirkju á laugardagsmorgnum. Til þess varð maður að klæðast frambærilegum fatnaði.  Þá fannst í gömlu dóti gamall jakki af föður mínum sem stjúpa mín breytti þannig að ég gæti notað hann sem spariflík.  Faðir minn smíðaði gangstétt úr mótatimbri frá dyrapallinum út á götu þannig að við gætum gengið þangað án þess að sökkva í gljúpa leirdrulluna. Svona gengum við þrjú uppstríluð á laugardagsmorgnum út á strætóstoppistöðina, en hún var sem betur fer ekki langt í burtu.  Gallinn var hins vegar sá, að strætó gekk bara eina ferð að morgni dags, aðra ferð um miðjan daginn og eina um kvöldmatarleytið.  Ef þetta hentaði okkur ekki urðum við að ganga alla leið út á Hafnarfjarðarveg og taka Hafnarfjarðarstrætó sem gekk yfirleitt á klukkustundar fresti.  Og þnnig varð ég oft að fylgja þeim í ýmsum veðrum. Ekki var um það að ræða að ég fengi að vera heima og sofa út á laugardagsmorgnum. Jafnvel eftir að afi og amma voru flutt í risið kom það ekki til mála, enda ekki vanþörf á að kristna mig.

Mörgum nágranna okkar var þá starsýnt á þessa hegðun okkar og fór ég ekki varhluta af allskonar stríðni frá félögum mínum.  Ég kippti mér ekki upp við smá stríðni, því allir þessir krakkar þarna í hverfinu voru frábærir leikfélagar, en kannski dálitlir grallarar. Minnist ég þeirra allara með ánægju.

Um laugardagsmessur þessar eða svokallaðar “samkomur” vil ég helst hafa sem fæst orð. En eitt er víst að þarna fylgdi sannarlega hugur máli. Bænir voru svo tilfinningaríkar að samkomugestir æptu og hrópuðu bæði hóseanna og hallelúja, jafnvel skræktu skelfilega hver upp í annann, eins og við sjáum stundum í bíómyndum þegar þeldökkir upprisuprestar í Ameríku predika og söfnuðurinn er allur meira og minna kominn í trans.

Um sumarið fóru flestir leikfélaga minna í Kópavogi í sveit, þannig að ég lék mér oft á tíðum einn. Afi minn og amma voru þá flutt til okkar og mér líkaði þessi tími mjög vel. Þá fékk faðir minn afa mínum og mér verkefni að leysa.  Ekkert frárennsli var frá húsinu þannig að skolp var orðið til vandræða og farið að renna ofanjarðar. Þess vegna var komið að því að grafa alvöru rotþró. Við afi vorum sem sagt fengnir í það verkefni.  Nú var komið sumar og leirmelurinn orðinn að grjótharðri skorpu svo þetta var mikið og erfitt verk fyrir gamlan og útslitinn mann og óharðnaðan strákling. Að kvöldi hvers vinnudags kom faðir minn skapvondur og þreyttur og leit á verk okkar langfeðga. Stundum jós hann skömmum yfir okkur báða fyrir að kunna ekki almennilega að grafa gryfju.

En afi var seigur og verkið hafðist af fyrir haustið.  Faðir minn hlóð rotþróna að innan með múrsteini og lokaði henni síðan með tréröftum, járnplötum og síðan uppgreftrinum, þannig að vart mátti sjá að þarna hefðu farið fram nokkrar jarðvegsframkvæmdir.

Seinna þegar allir höfðu gleymt því að þarna var rotþró, varð þetta til þess að olíubíllinn, sem kom og fyllti á olíutankinn okkar bakkaði út á harðan melinn til að komast nær. Olíubíllinn varð þá fyrir því óhappi að bakka ofan í rotþróna. Ég man enn hvað bílstjórinn jós úr sér skelflegum blótsyrðum. Hér var greinilega kominn maður sem kunni ennþá betur að bölva en afi minn, sem var allra manna hrikalegastur þegar hann spann saman blótsyrðin.  Fengin var jarðýta úr húsgrunni ekki langt frá til að moka melinn frá afturhjólum olíubílsins og síðan að draga hann upp. En eftir þetta slys fór að myndast hlandfor í kringum svæðið, sem ekki var ráðin bót á fyrr en hreppurinn lagði skolplögn í götuna.

En svo fluttu afi og amma aftur í Fossvoginn til dóttur sinnar, föðursystur minnar. Ég varð var við að ósætti kom upp milli ömmu minnar og nýju konunnar, sem mér finnst óskiljanlegt því amma mín var alltaf svo ljúf og væn. Hins vegar átti ég seinna eftir að margreyna það að nýja konan var allt annað en ljúf og væn.

Ég gekk í Kópavogsskólann í níu og tíu ára bekk og líkaði mjög vel við veruna þar. Kennarar voru góðir, Sæmundur á klumbunni að vísu dálítið skrautlegur, en Áslaug einn besti og ljúfasti kennari sem ég hef haft. Námsárangur minn hjá Áslaugu var frábær, þó ég segi sjálfur frá.

Faðir minn aðventistinn sá að hér mátti ekki við svo búið standa. Hann tók mig úr Kópavogs- skólanum þvert á minn vilja og setti mig í Barnaskóla Aðventista sem var nálægt miðbæ Reykjavíkur. Þetta gerðist ekki með góðu. Ég þvertók fyrir að yfirgefa minn ágæta skóla fyrr en í fulla hnefana.  En það var loks eftir að hann lofaði mér nýju reiðhjóli, að ég sættist ég á að vera einn vetur í þeim skóla. Þetta hefði ekki verið hægt nema fyrir það að strætisvagnaferðum hafði fjölgað verulega í Kópavoginn. Ég hafði svo sem ekki undan neinu að kvarta þar, í ljós kom að þetta var bara venjulegur barnaskóli með krökkum úr öllum áttum.

Í ellefu ára bekk var ég þarna og svo ekki meir, því nú hófst nýr kafli í ævisögu föður míns.
Faðir minn aðventistinn og nýja konan hans, sem ég kallaði alltaf Möggu, fengu nú þá grillu í hausinn að selja nýja húsið sitt í Kópavogi og flytja út á land og hefja þar rollubúskap.

Um sumarið, þegar ég var ellefu ára, ákváðu þau að fara í brúðkaupsferð norður á Skagaströnd, að Króki, þar sem systir hennar bjó. Faðir minn átti engan bíl um þetta leyti, aðeins eldgamalt mótorhjól, þannig að við fórum með rútu norður til Skagastrandar og svo með einhverjum sveitajeppa að Króki.

Þarna mun föður mínum hafa boðist að kaupa eða leigja jörðina Hróarsstaði sem var næsti bær við Krók.  Og það var ekki aftur snúið, þegar heim var komið var nýja húsið í Kópavogi sett í sölu og faðir minn fór að viða að sér landbúnaðaráhöldum.  Hann keypti Farmall traktor og kerru sem breyta mátti í heyvagn. Hann keypti einnig fjölnota múgavél sem nota mátti við allan heyskap.

Ég verð að segja að ég var bara mjög spenntur fyrir þessum búferlum og þegar hér var komið náðum við bara nokkuð vel saman ég og pabbi. Stjúpa mín var með skársta móti.

Um þetta leyti (árin 1953 og ’54) held ég að ég hafi bara staðið mig vel við bústörfin. Ég var mest í því að sjá um rollurnar. Ég vakti yfir þeim á vorin eins og besta ljósmóðir og sá um að sauðburðurinn gengi vel. Ég fekk að eiga dásamlega hundtík sem mér þótti mikið vænt um  og var það sannarlega gagnkvæmt. Sauðburðurinn var mikil reynsla, því ég var mikið til einn í þessu ásamt stjúpu minni. Aðeins voru kindurnar þó aðeins sextíu talsins. Pabbi “skrapp” nefnilega suður í byrjun sauðburðar til að byggja hús systur minnar og mannsins hennar. Hann var í burtu í um það bil mánuð á háannatíma vorsins í sveitinni.  Eitthvað vafasamt taldi stjúpa mín sig hafa frétt um framferði hans í bænum og taldi sig hafa vissu fyrir því að hann héldi fram hjá sér með einhverri kerlingu úr Sogamýrinni.

Tók hún alveg svakaleg móðursýkisköst aftur og aftur og grét hástöfum meðan hún vann verkin sín. Þetta fannst mér nú reyndar vera mjög ósennilegt, að hann staðfastur aðventistinn færi að sleppa fram af sér beislinu meðan hann erfiðaði myrkranna á milli við að byggja hús systur minnar.

Mesta vandamálið sem ég átti við að etja meðan hann var fyrir sunnan, var að hemja tíkarskrattann á bænum.  Hún fór á lóðarí um þetta leyti og þó hún færi aldrei langt frá mér átti hún sér ógrynni vonbiðla sem komu af næstu bæjum. Ég reyndi að fæla þessa rakkaskratta burtu með því að binda olíudósir í rófuna á þeim, og loka tíkinna inni í kjallara, en það dugði skammt. Er mér næst að halda að tíkin mín hafi verið hin mesta gála, því hundafarganið var orðið allt upp í sextán stykki þegar mest var.

Á nóttunni, þann litla tíma sem maður leyfði sér að sofa, fekk maður oft lítinn frið fyrir hundaslag og djöfulgangi.
En einn góðan veðurdag þegar rigndi kom svo faðir minn heim, mér og stjúpu minni til mikillar gleði.
Hann hafði í farteski sínu riffil upp á 22 calíber og skotfærabirgðir, sem nota skyldi er slátra þyrfti til heimilisins.  Þegar hann vaknaði svo um miðja nótt við hundalætin, hlóð hann byssuna með 20 skotum (þetta var svokölluð 20 skota pumpa) og dúndraði í miðjan hundahópinn.

Og hugsið ykkur, þvílíkur árangur. Hundarnir gjörsamlega hurfu á stundinni og hlupu eins og byssubrenndir úr augsýn. Auðvitað voru þeir ekki byssubrenndir, því pabba hefði aldrei dottið í hug að miða á kvikindin til þess að særa eða drepa þá.

Þeir hugdjörfustu komu þó og reyndu að nálgast bæinn aftur morguninn eftir, en fengu senda kúlu í nærliggjandi stein þannig að söng og hvein í loftinu í kringum þá.  Eftir tvo eða þrjá daga sáust ekki aðkomuhundarnir meir.

Tíkin var mjög hænd að mér en vildi ekki fyrir nokkurn mun fylgja föður mínum. Þetta stafaði af því að skapofsi föður míns hafði bitnað á tíkinni þegar hún var hvolpur. Hann ætlaði að gera alvöru smalahund úr henni, en beitti til þess sömu uppeldisaðferðum og við drengstaulann, eins og hann kallaði mig þegar skapillskan hljóp í hann. Einhverju sinni ætlaði hann að láta tíkargreyið hjálpa sér við reka rollur úr túninu. Hann hljóp öskrandi og gargandi á eftir rollunum með hálfan mjólkurbrúsa af steinvölum sem hann hristi sem mest hann mátti til að fæla kindurnar burt úr túninu. Tíkarhvolpurinn reyndi allt hvað hún gat að fylgja honum á hlaupunum, geltandi og gjammandi af spenningi. Það fór hins vegar ekki betur en svo að þegar hvolpkjáninn náði kallinum, þá glefsaði hún í ökklann á honum í stað þess að elta rollurnar.  Við þetta trylltist faðir minn aðventistinn og lamdi og sparkaði í hvolpinn, sem snautaði ýlfrandi frá honum og heim á bæjarhlaðið.  Þegar faðir minn kom bullsveittur og brjálaður í skapinu heim á hlað vildi hann sækja byssuna og skjóta tíkarforsmánina. Í þetta sinn tókst mér að tala kallinn til og smám saman rann honum reiðin og hann ákvað að tíkin gæti orðið til þess nýt að gjóta honum almennilegum hundi seinna meir.

Eftir allt þetta hundastand sem áður er lýst varð tíkin svo hvolpafull og gaut þremur vænlegum hvolpum þar sem einn þeirra fékk að lifa og hændist að kallinum enda beitti hann það grey allt öðrum uppeldisaðferðum en tíkina og mig. Þess má reyndar geta að tíkinni gat ég stjórnað ágætlega í smalamennskum, en hann réði aldrei neitt við hundinn sinn.

Tólf ára gamall var ég nokkurn veginn alltaf sá sem stjórnaði Farmallinum sem yfirleitt var með stóra kerru í eftirdragi. Faðir minn var nú reyndar sá sem ökuréttindin hafði, en hann var hinn mesti klaufi og gat til dæmis ekki bakkað með kerruna aftan í.  Ég minnist þess einu sinni fórum við feðgarnir á traktornum með kerruna, lengst upp á Skagaheiði upp að svokölluðum mógröfum.

Þarna hafði einhverntíma fyrr á árum verið heilmikil mótaka og mikið af hálfþurrkuðum mó verið skilið eftir. Þennan mó ætlaði nú faðir minn að sækja og fullþurrka heima á bæ og nota til húshitunar á komandi vetri.  Enginn vegaslóði var þarna uppeftir og urðum við að velja okkur leið sem hjakkast mætti eftir á traktornum með kerruna í eftirdragi. Fannst mér þetta mjög skemmtilegt, að ryðja þarna nýjan vegaslóða lengst upp á heiðina. Allt gekk þetta vel í fyrstu og komumst við upp að heilmikilli mýri þar sem margar gamlar mógrafir voru og flestar fullar af vatni. Með lagni tókst mér að aka dráttarvélinni á þurrustu börðunum að stæðunni þar sem mórinn var.  Hlóðum við mónum í kerruna og var hún þá orðin mun þyngri en á leiðinni uppeftir.

Þegar við lögðum af stað heim á leið reyndist nauðsynlegt að fara aðra leið ein þegar við komum og krækja fyrir mógröf eina og aka milli annarra tveggja mógrafa, en bakkar mógrafanna voru nokkuð öruggir yfirferðar.

Ég stoppaði og sagði við föður minn: “Hér verðum við að finna aðra leið pabbi, því ég næ aldrei beygjunni milli mógrafanna án þess að hjólið á kerrunni fari ofan í. Hjól kerrunnar elta nefnilega ekki traktorinn eins og þú veist.” “Kjaftæði í þér strákur, þú bara þorir ekki að keyra vélina á milli djúpra mógrafanna og ert bara með aumingjagang.” “Nei, hugsaðu nú aðeins pabbi, ég er ekki hræddur um að keyra á milli mógrafanna, heldur veit ég að aftanívagninn hlýtur að fara innar í beygjunni og lenda í gröfinni og þá erum við í vondum málum hér lengst frá mannabyggðum.” Nú var skapið farið að hafa yfirhöndina hjá föður mínum eins og alltaf þegar ég þóttist vita betur en hann: “Þú þykist alltaf allt vita best, nú ferð þú niður af traktornum og ég skal sýna þér hvernig ég fer að þessu aulinn þinn, já, farðu frá stýrinu strákur.”

Ég stökk af traktornum og hann settist við stýrið og kýldi hann í fyrsta grír með braki og brestum, þeytti kúplingunni upp og vélin kipptist af stað. En það fór eins og ég hafði útskýrt fyrir honum, kerran fór með annað hjólið beint ofan mógröfina og sökk þar út áhlið og mórinn valt úr kerrunni ofan í vatnið.  “Jæja, pabbi, er nú ekki betra að hugsa áður en skapið ber þig ofurliði og fær þig til að framkvæma fyrirsjáanlega heimsku” sagði ég. Við þessa athugasemd var eins og bensíni væri ausið á eld, kallinn hreinlega ærðist af illsku og rak mig burtu. Ég var nú farinn að kunna á dyntina í honum, dró mig til hlés og settist á stein skammt frá. Kallinn horfið lengi á ófarir sínar og smám saman rann af honum bræðin og hann kallaði á mig og bað mig að hjálpa sér við að losa kerruna frá traktorsbeislinu. Eftir smá vesan tókst okkur það og síðan var haldið til byggða á vélinni einni saman og kerran og móhlassið skilið eftir.

Seinna fórum við ásamt bóndanum af næsta bæ með fjóra lánshesta búna aktygjum, köðlum og reipum.  Auðvitað ók ég dráttarvélinni, því undir öllum venjulegum kringumstæðum vissi faðir minn að ég var miklu betri ökumaður en hann. Auðveldlega gekk að ná kerrunni upp og rennblautum mónum var staflað aftur í hana og ferðin heim gekk vandræðalaust.

Furðu vel gekk þetta sumar að heyja til vetrarins, enda gott veður oftast þó óþurrkasumar væri syðra.  Samt var oft svekkjandi að geta ekki náð heyi í hlöður, bara vegna þess að á laugardögum mátti aldrei hreyfa litla fingur til vinnu.

Þennan vetur gekk ég í farskóla. Þá var kennt á nærliggjandi sveitabæ hálfan mánuð í einu og síðan var heimanám í hálfan mánuð. Þarna kynntist ég frábærum krökkum úr sveitinni og kennarinn hann Flosi var einstaklega góður kennari.  Heimanámið hálfsmánaðarlega var ekki meira en svo að ég lauk því á tveimur til þremur dögum og notaði svo tímann til að tileinka mér bókmenntir sem gamli maðurinn á bænum átti. Þarna las ég öll rit Guðmundar Daníelssonar, Gunnar Gunnarsson og fleira föður mínum til talsverðrar skapraunar. Hann taldi þetta vera ókristilegt drasl. Veturinn var góður tími, við höfðum nóg að bíta og brenna, og faðir minn áttaði sig á því að skepnuhald krafðist þess að unnið væri á laugardögum a.m.k. það nauðsynlegasta.
Faðir minn gaf mér þennan vetur ritvél í jólagjöf ásamt kennslubók í vélritun og ég kenndi mér að vélrita rétt, nokkuð sem ég hef aldrei séð eftir.

Þennan vetur fékk faðir minn nóg af búskapnum og sveitasælunni. Hann fékk feiknalega ákaft ofnæmi fyrir heyi, nokkuð sem kallaðist svæsin heymæði, hóstaði og jafnvel ældi þegar kindur voru á húsi.  Þau hjónin ákváðu af þessari ástæðu að búa sínu búi fram á næsta haust og flytjast þá aftur í bæinn. Rakel systir mín hafði boðist til að skjóta skjólshúsi yfir okkur þar til faðir minn hefði fundið sér húsnæði fyrir sig og sína.

Seinna sumarið kom hann með fjóra krakka sem áttu að vera hjá okkur “í sveit” yfir sumarið.  Ekki veit ég hvort hann gerði þetta með samþykki konu sinnar, en eitt er víst að hún fékk aldeilis nóg að gera.   

Nú bar svo við að allur biblíulestur og bænahald féll alveg niður, nema að hann hélt borðbæninni til haga. Þetta sumar var það besta í lífi mínu ef frá eru talin fyrstu fimm árin í faðmi ömmu minnar.

Ég var ekki hress með það að flytja úr sveitinni, en faðir minn taldi það óhjákvæmilegt þar eð hann væri svo lungnasjúkur og svo þyrfti að koma mér í heimavistarskóla að Hlíðardal, sem rekinn var af aðventistum.  Hann fékk mig nú til að sætta mig við þetta með góðu, því hann lofað að keyptur skyldi jeppi þegar suður væri komið.

Já, bústofninn var seldur vélar og tæki og við fluttum suður um haustið og inn á gafl hjá systur minni.  Enginn jeppi var keyptur og fór þetta loforð eins og um flest hans loforð, enginn jeppi var keyptur, heldur tíu ára gömul afdönkuð kolriðguð fjögurra sæta fólksbílstík sem nefndist Renault og hafði viðurnefnið Hagamús. Já, oft hafði ég orðið fyrir vonbrigðum með loforð föður mín, en aldrei meira en nú.

Faðir minn var alveg skelfilegur bílstjóri, eins og áður er minnst á. Eitt sinn fór hann í bíltúr með mig og kellu sína, en hún var bæði feit og eftir því þung. Önnur kelling, ennþá feitari og ennþá þyngri var einnig með í þessari ferð. Kellingunum tveimur var plantað í aftursætið og afturdyrum bílsins lokað með erfiðismunum því fitukeppir kellinganna stóðu út í hurðafölsin. Síðan lá leiðin upp í Hvalfjörð. Um þetta leyti voru brekkur brattar í Hvalfirðinum og í einni þeirra komst ekki bíllinn upp í nema hálfa brekkuna. Þá þurfti að skipta niður í fyrst gír. Þetta tókst ekki hjá föður mínum og stöðvaðist hann í brekkunni þar sem hún var bröttust. Eftir nokkuð japl og vesen gat ég hjálpað honum við að koma bílnum kyrrstæðum í fyrsta gír. En nú var bíllinn svo vélarvana með þessar hlussur í bílnum að hann náðist ekki af stað. Meira að segja þó hann færi út og léti mig um að reyna og ýtti sjálfur á, þá haggaðist bíllinn ekki hvernig svo sem ég þandi hann.

Nú var ekki um annað að gera en að reyna að ná kellingunum út úr bílnum. Það tók langan tíma en tókst að lokum. Síðan fór faðir minn með þær gangandi upp brekkuna, en ég (14 ára gamall) bakkaði druslunni niður á jafnsléttu og ók honum svo á fyrsta gíri á fullu gasi upp brekkuna og gekk bara nokkuð vel. Síðan varð að pakka kellingunum aftur inn í aftursætið og loka afturdyrunum. Eftir þessa lærdómsríku reynslu fór faðir minn aldrei upp minnstu brekku öðru vísi en að setja bílinn í fyrsta gír niðri á jafnsléttu og taka síðan brekkuna með góðu tilhlaupi.

Skólaár mín á þessum heimavistaskóla, frá byrjun októbers til loka maí voru fljót að líða, þetta var eins og létt fangelsisvist undir ströngum trúaraga aðventistanna. Þarna lauk ég svokölluðu landsprófi, sem opnaði mér möguleikana á að komast í menntaskóla eða kennaraskólann. Þeir sem féllu á landsprófi áttu á þeim tíma eingan möguleika á að komast í framhaldsnám nema í iðnskóla. En það sem meira er, þarna kynntist ég yndislegri stúlku sem seinna varð eiginkona mín og ferðafélagi í gegnum lífið.

Faðir minn aðventistinn og stjúpa mín, sem fegnust var þegar ég var í heimavist og ekki fyrir augunum á henni, ákváðu að senda mig á norskan heimavista-menntaskóla. Ég var þessu alls ekki frábitinn því mér leið illa heima, undir sífellt aukinni andúð stjúpu minnar á mér.
Dvöl mín á þessum aðventistaskóla í Noregi lauk með því að ég var rekinn þaðan fyrir þær sakir einar að fara ekki eftir ofstækisfullum trúarreglum þeirra. Fyrir sakir skilnings og víðsýns kennara eins við skólann, en hann kenndi einnig við menntaskóla í Oslo, leystus þessi mál farsællega. Skólameistari þessa aðventista-heimavistarfangelsis ritaði föður mínum bréf þess efnis að ég yrði nú rekinn úr skólanum og sendur heim til Íslands.

Þessi ágætis kennari, sem ég mun ætið standa í þakkarskuld við, hét Ole Cristian Bjerkan, útskýrði fyrir skólameistaranum og stjórn skólans að þeir hefðu ekkert leyfi til að senda mig úr landi, ég hefði ekki brotið neitt gegn lögum landsins. Hann myndi aðstoða mig við að fá skólvist í menntaskóla þeim sem hann kenndi við í Oslo.  Hann mundi  einnig hjálpa mér við að fá herbergi á leigu ekki langt frá skólanum, þannig að framtíð mín og námsferill í Noregi yrði ekki eyðilagður sakir ómannúðlegrar þröngsýni ofstækisfullrar skólastjórnar, sem færi offari í máli sem teldist engra saka vert í almennu samfélagi.

Ég lauk síðan stúdentsprófi frá Björknes Privatskole í Oslo vorið 1963 ári eldri en tvítugur.
Það skal sagt föður mínum til hróss, að hann stóð fullt og fast með mér í þessu máli og sendi mér alla þá peninga sem til þurfti að ég gæti klárað námið þennan seinast vetur í Oslo.  Reyndar var stjúpa mín full öfundar og afbrýði út af kostnaði þeim sem þessum námsvetri mínum fylgdi.

Síðan lá leið mín í Háskóla Íslands og síðar Kennaraháskóla Íslands. Þegar ég hafði komist að raun um að danska og saga væru ekki námsgreinar sem myndi vilja kenna í framtíðinni, heldur væri það stærðfræðin sem heillaði mig mest. Í Kennaraháskólanum lagði ég stund á stærðfræði og seinna meir, þegar tölvur fóru að berast inn í skólana, á tölvunarfræði.

Að lokum vil ég segja nokkur orð um seinustu ár föður míns. Hann lifði seinustu ár sín á Landspítala Íslands, þar sem engin hjúkrunarrými voru til þá frekar enn í dag, og dó þar árið 1979 að mig minnir.